Het Mannelijk Genitale Stelsel
Primordial Germ Cells
De cellijn die leidt tot de gameten (menselijke geslachtscellen) wordt de ‘germ line’genoemd. Deze begint in het primaire ectoderm en wordt onderscheiden tijdens de vierdeweek van de embryonale ontwikkeling als cellen, genaamd de primordial germ cells.Oftewel ‘oorspronkelijke geslachtscellen’. De germ cellen komen van oorsprong binnenhet primaire ectoderm van het embryo. Later migreren ze naar de dooierzak.Tijdens de tweede week van de ontwikkeling van het embryo bevinden de cellen die degameten doen ontstaan zich in het primaire ectoderm van het embryo. Vervolgens makenze zich los van het ectoderm van het embryo en migreren met een amoeboïde bewegingennaar een extra-embryonale structuur, genaamd de dooierzak. Als ze daar eenmaal zijnaangekomen, differentiëren ze zich binnen een massa van extra-embryonaal mesodermaan de staartkant van het embryo. Deze cellen worden de germ cells genoemd.
De germ cellen kunnen gemakkelijk worden herkend tijdens hun migratie, omdat ze eenzeer bleek cytoplasma bevatten. Bovendien hebben ze een ovale vorm. Daarbij komt nogdat ze zeer specifiek met een reagens bevlekken dat het enzym alkaline fosfataselokaliseert. Tijdens de vierde week van de ontwikkeling van het embryo, migreren degerm cellen terug naar de achterkant van de lichaamswand van het embryo. Tijdens devierde tot zesde week van de ontwikkeling van het embryo, migreren de germ cellen meteen amoeboïde beweging van de dooierzak naar de darmbuis. Vervolgens migreren zeverder van de darmbuis via het mesenterium naar de dorsale lichaamswand. In de dorsalelichaamswand komen de cellen te liggen aan beiden zijden van de middenlijn. De germcellen bevolken nu de regio rond de tiende thorax wervel, die later de gonaden gaanvormen. De germ cellen blijven zich dan vermenigvuldigen door mitose tijdens hunmigratie. Tijdens de route die de germ cellen afleggen kunnen er cellen langs die routeblijven steken of op ongeschikte plekken van de dorsale lichaamswand achterblijven.Deze ‘verdwaalde’ germ cellen kunnen een tumor genaamd ‘teratoma’ veroorzaken.
A2.0.0 De mannelijke genitale tractus
A2.1.0 De testis
De humane testis is een ovale massa gelegen in het scrotum. Het gemiddelde volume vaneen testikel van een gezonde jonge man is ongeveer 20 cc en neemt in volume af naarmate de jaren verstrijken. Dan is de lengte van de testis ook tussen de 4,5 en 5,1 cm.Het parenchyma van de testis (Fig. 2 nummer 8) isomgeven door een omhulsel van bloedvaten, gladdespiervezels en zenuwen die gevoelig zijn voor druk. Desfunctie van dit omhulsel is nog niet bekend, wel wordter vermoed dat dit helpt bij vloeistof transport naar derete testis en voor het doseren van het bloed in de testis.De parenchyma van de testis bestaat uit seminiferoustubules (Fig. 3 nummer 2 & 4) en interstitial cellen.
De tubules zijn opgedeeld in regio’s door septa vanbindweefsel. De seminiferous tubules zijn lange vvormigetubules waarvan beide uiteinden normaalgesproken in de rete testis eindigen. Voor hetconstateren van infertiliteit bij de man wordt er vaak degrote en inhoud van de testis bepaald. Dit is belangrijk omdat grofweg 80% van de testisuit seminiferous tubules bestaat en omdat de seminiferous tubules de spermatogenetischeregio’s van de testis zijn. De seminiferous tubules komen elk uit in de centralesuperior regio van de testis, de rete testis (Fig. 3nummer 6). Hier gaan de seminiferous tubules over inde efferent ductules (Fig. 3 nummer 5). Via dezeefferent ductules verlaten de spermatozoa de testis engaan de epididymis in.De mannelijk genitale tractus begint in de testis. Detestes zijn gepaarde, slanke, eiwit-vormige structuren,die zijn omgeven door een bindweefsel laagje, detunica albuginea. De tunica albuginea verdeelt detestis in 250 tot 400 lobben. In deze lobben bevindenzich langgerekte zaadbuizen waarin de spermiënworden gevormd. Tussen deze buisjes liggen de cellenvan Leydig. Deze cellen vormen de mannelijkgeslachtshormonen. De zaadbuisjes komen in de testes allemaal bij elkaar en worden dande rete testis genoemd. Vanuit de testis gaan de buisjes naar de epididymus, die dorsaaltegen de testis aan ligt. De buisjes worden dan de ductuli efferentes genoemd. In deepididymus gaan de buisjes sterk kronkelen en worden ze samen één buis, de vasdeferens. De vas deferens is een wit gespierd buisje van ongeveer 2 à 3 millimeter en komt onderaan bij de epididymus uit en loopt vervolgens recht omhoog, parallel aan deepididymus, door de zaadstreng heen. De zaadstreng is een bundel vaten en zenuwen diehet scrotum in en uit gaan. Het bestaat uit de a. en v. testicularis, lymfevaten, gladspierweefsel, een plexus van sympathische en parasympathische zenuwvezels en deeerder genoemde vas deferens.Zodra de vas deferens de zaadstreng uit is draait hij zich direct weer caudale richting open komt uit in de ampulla, dit is het verbrede gedeelte van de zaadleider dat als reservoirdient. Hier komt de vas deferens samen met de urethra. Dit deel van de urethra wordt debekken urethra genoemd omdat deze over de bodem van de bekken loopt. In dit deel vande urethra komen ook de accessoire geslachtsklieren voor. Accessoire geslachtsklierenvoegen muceuze vloeistof aan de spermiën toe. Vermoedelijk zorgt dit er voor dat er eenoptimale mobiliteit en bevruchtingscapaciteit ontstaat en dat de overlevingskansen van despermiën bevorderd wordt.
A2.2.0 Accessoire geslachtsklieren
Accessoire geslachtsklieren is een verzamelterm voor de epididymus, de vas deferens,vesiculae seminalis, de prostaatklier en de kliertjes van Cowper.De vas deferens voegt slechts weinig meer toe dan wat vloeistof aan het sperma. Dezestoffen worden ook gemaakt door andere accessoire geslachtsklieren. De andere klierenworden in volgorde hieronder besproken.
A2.2.1 Epididymus
Gelegen boven de testis, zorgen deze twee klieren voor bescherming, transport, rijping en opslag van spermatozoa. Het is een lange buis verdeeld door kleine lumen.
De epididymus bestaat uit 3 delen:
Allereerst de caput (het hoofd, initiaal), waar de buisjes uit de testis op uitkomen. Ervindt zowel resorptie als afgifte van vloeistoffen plaats. Het middendeel bestaat uit de corpus (lichaam), hier krijgen de spermatozoa de kans omte rijpen.Uiteindelijk de cauda (staart, terminus) waar de opslag van de spermatozoa plaatsvindt.De epididymus heeft een aantal belangrijke functies die hieronder nader zullen wordentoegellicht.
Bescherming
Spermatozoa worden door het lichaamseigen immuunsysteem als lichaamsvreemd en dusals mogelijk schadelijk gezien. Om te voorkomen dat cellen van dit systeem in aanrakingkomen met spermatozoa, is er een bloed-epididymus barrière.Door gap-junctions kan transport van stoffen alleen plaatsvinden via de epitheelcellen enkunnen hele cellen de spermatozoa niet bereiken.Door de aanwezigheid van zuurstof staan de spermatozoa bloot aan oxidatie. Om dittegen te gaan produceert de epididymus eiwitten die dit kunnen voorkomen.
Transport
Bij de mens blijven de spermatozoa 2 tot 4 dagen in de epididymus zitten. Het transporterdoorheen gebeurt via peristaltische bewegingen. Androgene stoffen zijn in staat om ditproces te vertragen of versnellen.
Rijping
Tijdens het verblijf in de epididymus krijgen de spermatozoa de tijd om te volgroeien.Uit onderzoek is gebleken dat deze tijd is nodig om de volgende functies te krijgen: demogelijkheid tot bewegen en het binnendringen van en samensmelten met een eicel.Verder vindt in deze tijd chromatide condensatie plaats en methylatie.
Opslag
In de epididymus worden meer spermatozoa opgeslagen dan de testis normaliter in één dag kunnen produceren. De reden hiervan is dat zo de concentratie spermatozoa bij eenzaadlozing zeer hoog is en dus meer kans op een bevruchting geeft. De spermatozoakunnen niet voor altijd worden opgeslagen, al die tijd wachtend tot een zaadlozingplaatsvindt. Als de opslagruimte vol is worden de oudste spermatozoa geloosd in de vasdeferens om zo via de urethra het lichaam te verlaten.
A2.2.2 Vesiculae seminales
Vesiculae seminales, ofwel zaadblaasjes, zijn bij de mens 7,5 mm groot en liggenverscholen achter de blaas. Eerst werd van deze blaasjes gedacht dat hier de spermatozoawerden opgeslagen, vandaar hun naam, maar later bleek dit te gebeuren in deepididymus. De blaasjes vormen 45 tot 80 % van het uiteindelijke ejaculaat. Het secreetis licht basisch met een pH rond de 7,8. Dit neutraliseert de licht zure omgeving waar despermatozoa terechtkomen in de vrouwelijke genitale tractus. Het voornaamste product van de zaadblaasjes is fructose, de belangrijkste bron vanenergie voor spermatozoa. Het bevind zich in een hoge concentratie in het sperma, tussende 3,5 en 28 mM. De zaadblaasjes worden gestimuleerd door androgenen en er is eenaangetoond verband tussen het testosterongehalte en de fructoseconcentratie. Er is geenverband tussen de (weg) mobiliteit van de spermatozoa en de fructoseconcentratie.
A2.2.3 Prostaat
De functie van de prostaat is prostaatvloeistof af te scheiden die de spermatozoa degelegenheid geven om een eicel te bevruchten. De prostaat werkt onder invloed vanandrogenen en voor de groei en regressie is het afhankelijk van circulerende androgenen.De prostaatklier ligt tussen de blaas en de bekkenbodem in en heeft de vorm van eenhoefijzer.
A2.2.4 Kliertjes van Cowper
Deze kliertjes, ook wel bulbourethrale klieren genoemd, zijn ter grootte van een erwt enliggen onder de prostaat. Ze scheiden een melkachtige substantie af die ervoor zorgt dathet semen nog vloeibaarder wordt.De vloeistof van de accessoire geslachtsklieren en de spermatozoa worden samen hetsemen of ejaculaat genoemd. De urethra loopt door tot in de penis, waar het depenisurethra wordt genoemd.
Geschreven door: Dhr. Arash Khamooshian , BSc (Universiteit Utrecht, SUMMA,Biomedische Wetenschappen)
Referentielijst:
Primordial Germ Cells
• Human embryology, Larsen
• www.stamcel.org
Afbeeldingen:
• www.cvm.okstate.edu
• www.users.pandora.be
De mannelijke genitale tractus
• Encyclopedia of Reproduction Volume 1-4, verschillende auteurs, Prostate, Semen,
Vesiculea seminalis, Epididymis.
• Blokboek ‘Organismen’, verschillende auteurs, behorende tot het 2e blok van het 1e
jaar Biomedische wetenschappen.
Afbeeldingen:
• www.infovisual.info