Tetracyclinen
Tot de tetracyclinen behoort doxycycline, welke een belangrijke rol speelt in de behandeling van de ziekte van Lyme. Dit geneesmiddel wordt, zoals in de tabellen weergegeven, in Nederland als eerste keuze voorgeschreven bij de meeste symptomen van de ziekte. Ook EUCALB noemt het middel vaak, echter niet als eerste keuze. In de Verenigde Staten is doxycycline het middel van eerste keuze bij erythema migrans.(20)
Het werkingsspectrum van alle tetracyclinen is breed; het omvat zowel grampositieve als gramnegatieve bacteriën en diverse andere stammen zoals de spirocheten, waaronder B. burgdorferi. De werking van deze klasse van geneesmiddelen is het remmen van de bacteriële eiwitsynthese door te binden aan de 30S subunit van het bacteriële ribosoom, waardoor aminoacyl-tRNA moleculen niet meer kunnen binden aan het ribosoom. Dit is een bacteriostatische werking, wat wil zeggen dat de bacteriën niet gedood worden, maar dat hun vermenigvuldiging wordt geremd. De effectiviteit van de behandeling met bacteriostatische middelen hangt dan ook mede af van de weerstand van de gastheer tegen de bacterie. De werking van deze middelen staat in tegenstelling tot een bactericide werking, waarbij de bacteriën wel worden gedood. Bactericide antibiotica, zoals penicillinen en cefalosporinen, worden geantagoneerd door bacteriostatische antibiotica (zoals dus de tetracyclinen), aangezien de bactericide werking zich alleen kan ontplooien bij groeiende bacteriën.(20, 21)
Tetracyclinen zoals doxycycline hebben relatief veel bijwerkingen. Deze bijwerkingen ontstaan met name doordat tetracyclinen worden opgenomen door bepaalde weefsels. Zo kan doxycycline opgenomen worden door tandweefsel vanwege het ontstaan van chelaatvorming met calciumionen. Dit gebeurt alleen gedurende de periode van odontogenese (tandontwikkeling) en veroorzaakt verkleuring en hypoplasie (onvoldoende ontwikkeling) van het gebit. Het ontstaan van deze bijwerking gedurende odontogenese houdt in dat de beschadiging kan optreden vanaf de vierde zwangerschapsmaand tot de zesde levensmaand (ontwikkeling van het melkgebit) en vanaf de achtste zwangerschapsmaand tot het achtste levensjaar (ontwikkeling van het volwassen gebit). Doxycycline wordt dan ook niet gegeven aan zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven en kinderen jonger dan negen jaar. Daarnaast wordt doxycycline liever ook niet gegeven aan kinderen van acht tot dertien jaar, vanwege de ontwikkeling van de derde molaren (verstandskiezen). Naast tandweefsel kan ook botweefsel doxycycline opnemen, waarbij het gevolg hiervan eveneens hypoplasie is; deze bijwerking is echter wel reversibel. Een andere bijwerking is het ontstaan van fotosensibilisatie (lichtgevoeligheid). Daarnaast kunnen tetracyclinen door hun brede werkingsspectrum de samenstelling van darmflora verstoren en overgroei van bacteriën zoals stafylokokken en gisten veroorzaken.(1, 21)
Geschreven door: Mevr. V.I.E. Kloet BSc. (Universiteit Utrecht, Farmaceutische Wetenschappen)
Referentielijst:
1. Schnarr S, Franz JK, Krause A, Zeidler H. Lyme borreliosis. Best Practice & Research Clinical Rheumatology 2006;20(6):1099-1118.
20. College voor zorgverzekeringen CVZ. Farmacotherapeutisch Kompas. Weblocatie http://www.fk.cvz.nl/. Geraadpleegd 29-04-2008.
21. Prescott LM, Harley JP, Klein DA. Microbiology, Sixth Edition: McGraw-Hill; 2005.