Orlistat (Xenical®, Alli®)
Werkingsmechanisme
Orlistat remt het enzym lipase in de darmen. Dit enzym zorgt ervoor dat vetten gesplitst worden in kleinere stukjes die goed opgenomen kunnen worden. Lipaseremming vermindert de splitsing van vetten in de darmen. Hierdoor vermindert de vetabsorptie. Gemiddeld wordt er tot zo’n 30% van de aanwezige vetten niet gesplitst. Deze ongesplitste vetten worden dus niet opgenomen en verlaten met de ontlasting onveranderd het lichaam. Kort samengevat zorgt het ervoor dat vetten in het lichaam minder goed verteerd worden en voor een deel via de ontlasting weer worden uitgescheiden (zie figuur 2a en 2b).
Effectiviteit
Gebruik van orlistat in combinatie met een mild energiebeperkt dieet, leidt tot 3-4% meer gewichtsverlies dan uitsluitend het volgen van een mild energiebeperkt dieet.
Om de effectiviteit van orlistat te meten zijn in een onderzoek twee groepen met elkaar vergeleken: personen die orlistat gebruiken en personen die een placebo gebruiken. Het blijkt dat orlistat ten opzichte van placebo, bij ruim tweemaal zoveel personen in staat is om een klinisch belangrijk gewichtsverlies van tenminste 10% te bewerkstelligen. Ook heeft men aangetoond dat na gewichtsverlies, een voortgezette behandeling met orlistat tijdens een gewichtshandhavend dieet, tot circa 50% minder gewichtstoename leidt dan behandeling met placebo. Verder wordt in de orlistatgroep een gunstiger effect gezien op bloeddruk, lipideparameters en glucose- en insulinespiegels dan in de placebogroep.
Bijwerkingen
Orlistat wordt voor minder dan één procent geabsorbeerd. Het merendeel van de bijwerkingen is dan ook ‘lokaal’ en treft het maagdarmkanaal, de zgn. gastro-intestinale bijwerkingen.
Gastro-intestinale bijwerkingen (als een logisch gevolg van het werkingsmechanisme van het geneesmiddel) berusten in principe alle op een milde vetdiarree. De ernst van deze bijwerkingen is recht evenredig met de hoeveelheid geconsumeerd vet in de voeding. Buitensporige vetconsumptie bij orlistatgebruik, leidt hierdoor tot zeer hinderlijke bijwerkingen als olieachtige lekkage uit het rectum, sterke ontlastingdrang en winderigheid met verlies van ontlasting. In het eerste behandeljaar melden meer dan 20% van de gebruikers deze hinderlijke bijwerking. Een in de praktijk gebleken voordeel is echter het gedragscorrigerend effect dat hiervan uitgaat. Iemand die na een patatje met mayonaise het toilet niet op tijd kan bereiken, laat het de volgende keer waarschijnlijk wel uit zijn hoofd om patat met mayonaise te eten.
Bij langer gebruik van orlistat komen er steeds minder bijwerkingen voor. Zoals gezegd zien we deze het meest in het eerste behandeljaar.
Vetoplosbare vitamines (Vitamine A, D, E en bètacaroteen) kunnen tijdens orlistatgebruik verminderd worden opgenomen, maar dit levert bijna nooit een problematisch tekort op.
Bij meer dan 1 op de 100 patiënten treden systemische bijwerkingen op in de vorm van pijn of een onaangenaam gevoel in de buik, hoofdpijn, vermoeidheid, angst, onregelmatige menstruatie, infectie van de luchtwegen, urineweginfecties en influenza. Hepatitis en gevallen van overgevoeligheid zijn sporadisch gemeld.
Interacties
Op theoretische gronden wordt combinatie van orlistat met acarbose en eetlustremmende middelen niet aanbevolen.
Wanneer orlistat langdurig en in hoge dosering gecombineerd wordt met anticoagulantia moet de bloedstolling gecontroleerd worden.
Bij gecombineerd gebruik van ciclosporine en orlistat zijn dalingen in de plasmaspiegel van ciclosporine waargenomen. Daarom wordt bij gelijktijdig gebruik van ciclosporine en orlistat geadviseerd om de plasmaspiegels van ciclosporine vaker te controleren. Bij beëindiging van de therapie met orlistat wordt geadviseerd om de controle te continueren tot de ciclosporinespiegels zijn gestabiliseerd. De achtergrond van de interactie is de volgende: ciclosporine is een lipofiele stof en orlistat vermindert de absorptie van vet, waardoor ook de hoeveelheid opgenomen ciclosporine kan dalen.
Orlistat kan mogelijk de plasmaspiegel van amiodaron doen afnemen.
Registratie
Orlistat is sedert 1998 in Nederland geregistreerd voor adjuvante (= aanvullende) gewichtsreducerende behandeling van patiënten met een BMI ³30 of van patiënten met een BMI ³28 wanneer er bijkomende risicofactoren bestaan. De maximale behandelduur bedraagt twee jaar. Er wordt geadviseerd deze farmacotherapeutische behandeling pas te starten als de patiënt daaraan vooraf al 2,5 kg verloren heeft door het volgen van een hypocalorisch dieet gedurende ten minste vier weken.
Orlistat is als UR-middel (uitsluitend op recept verkrijgbaar) verkrijgbaar in capsules van 120 mg onder de naam Xenical® en als UA-middel (uitsluitend in de apotheek verkrijgbaar) in capsules van 60 mg onder de naam Alli®
Vanwege de indeling in de UA-categorie, moet je als apothekersassistente de volgende taken verrichten:
• aanvullende informatie aan de patiënt geven;
• het zelfzorggeneesmiddel invoeren in het patiëntendossier van de consument;
• medicatiebewaking uitvoeren.
Bij afleveren van orlistat 60 mg is ook controle van de BMI (Body Mass Index) en (zo nodig) leeftijd (minimaal 18 jaar) vereist.
Alli® mag niet langer dan zes maanden gebruikt worden en Xenical® niet langer dan twee jaar.
Behandeling moet minimaal bestaan uit een matig energiebeperkt dieet, dat ongeveer 30% vet bevat en rijk is aan groente en fruit. Het voedsel moet goed verdeeld zijn over drie hoofdmaaltijden. De dosering is driemaal daags een capsule van 120 mg voor, tijdens of direct na elke maaltijd, mits die maaltijd vet bevat. Als iemand uitsluitend een bakje magere yoghurt ‘met 0% vet’ (of een andere vetvrije maaltijd) als ontbijt neemt, heeft het geen zin om daarna een capsule orlistat te slikken. Als iemand een maaltijd overslaat, heeft het natuurlijk ook geen zin om een capsule te slikken.
Er wordt aangeraden om de behandeling met orlistat te staken wanneer er na drie maanden geen gewichtsverlies van ten minste vijf procent is opgetreden.
Anonieme inzending
Referentielijst:
PMJ Zelissen. Obesitas en overgewicht. 2001, Inmerc, Wormer