COPD: Parasympathicolytica
5.7.1 Werkingsmechanisme
De belangrijkste effecten van parasympathicolytica (ook wel anticholinergica genoemd) bij astma en COPD berusten op remming van de werking van acetylcholine door competitieve blokkade van de muscarinereceptor. Doordat de door acetylcholine geïnduceerde stimulatie van guanylaatcyclase wordt geremd zal de cyclisch guanosinemonofosfaat-vorming zijn verminderd (cGMP is een mediator bij het optreden van bronchoconstrictie). Naast het bronchospasmolytisch effect wordt de bronchiale hypersecretie verminderd (zie Figuur 52).
|
|
Figuur 52. In de proximale luchtwegen wordt acetylcholine (ACh) uit de parasympathische zenuwuiteinden van de nervus vagus vrijgezet teneinde de muscarinerge M3-receptoren te activeren op het glad spierweefsel van de luchtwegen. In de perifere luchtwegen komen wel M3-receptoren voor, maar deze zijn niet neuronaal geïnnerveerd. Deze receptoren kunnen geactiveerd worden door ACh dat uit de epitheelcellen wordt vrijgezet als reactie op ontstekingsmediatoren zoals TNF-a.
Ipratropium en het langwerkende tiotropium worden lokaal per inhalatie toegediend. Ipratropium wordt toegepast bij astma en COPD en bij longfunctieonderzoek, tiotropium bij de onderhoudsbehandeling van COPD. Het bronchospasmolytisch effect (gemeten aan de hand van de expiratoire weerstand) begint binnen 15–30 minuten na inhalatie en houdt na inhalatie van ipratropium gemiddeld zes uur aan. Tiotropium wordt eenmaal per dag gedoseerd. In klinische studies had tiotropium in vergelijking met ipratropium na één jaar een groter effect op de longfunctie, het voorkomen van exacerbaties bij COPD en op de beperkingen van dyspneu op het dagelijks leven. De bijwerkingen van deze parasympathicolytica zijn mild, voornamelijk droge mond, hoofdpijn, duizeligheid en misselijkheid. Omdat deze middelen slecht worden geresorbeerd treden andere anticholinerge bijwerkingen niet of nauwelijks op.
5.7.2 Overwegingen
Bij COPD is de behandeling in eerste instantie gericht op stoppen met roken en vermindering van de bronchusobstructie. Ipratropium of ß2-Sympathicomimetica zijn hierbij eerste keus. Tiotropium kan met name worden toegepast bij patiënten bij wie ondanks continu gebruik van kortwerkende bronchusverwijders de nachtrust is verstoord.