Beta-caroteen
ß-caroteen is de voorloper van vitamine A. Vitamine A, oftewel retinol, is net als beta-caroteen vetoplosbaar.
Vitamine A is aanwezig in dierlijke producten zoals boter, eierdooier en lever. Beta-caroteen de voorloper ervan, is juist te vinden in bijvoorbeeld groene bladgroente en geeloranje gekleurde groente. Voorbeelden zijn wortelen,abrikozen en spinazie. In tabel 4 is weergegeven hoeveel carotenoïden gemiddeld in bepaalde groente en fruitsoorten aanwezig is. Zo zit er in een tomaat voornamelijk lycopeen. [35, 36, 63, 64]
Werking
ß-caroteen wordt geabsorbeerd in de darmen. De hoeveelheid die geabsorbeerd wordt, is ongeveer 1/3 deel van het beta-caroteen die wordt ingenomen. In de mucosale cellen worden ß-caroteen -moleculen gesplitst in 2 vitamine A moleculen. Beta-caroteen wordt in het lichaam ook wel getransporteerd naar de lever, waar dit molecuul eveneens in vitamine A kan worden omgezet.
Een overmaat aan beta-caroteen wordt echter niet in vitamine A omgezet,maar wordt opgeslagen in de vetweefsels en in mindere mate in de lever. Beta-caroteen kan zo ook terecht komen in de vette cellen van de dermis en hypodermis. Hierdoor zal de huid een gele tint krijgen. Dit wordt hypercaretonomie genoemd.
[2, 36, 63, 65]
Dosering
Hypercaretonomie kan zich ontwikkelen wanneer er meer dan 30mg beta-caroteen per dag gedurende 5 weken wordt geconsumeerd. Deze verkregen kleur is reversibel en gaat weg als er minder beta-caroteen wordt ingenomen .
Bron
Gezien het lage gehalte van carotenoïden in voeding en lage absorptievermogen, zou er veel groente of fruit genuttigd moeten worden, om hypercaretonomie te ontwikkelen.
In beta-caroteencapsules wordt ook wel gebruikt gemaakt van een ander bron die beta-caroteen bevat. De bruiningscapsule van het merk Zonnebruin zou zoveel carotenoïden bevatten wat overeenkomt met ongeveer 2kg wortelen. De beta-caroteenmix is afkomstig van Dunaliella Salina,een zeealg die voorkomt in de wateren rond Australië.
De meeste preparaten bevatten echter synthetisch beta-caroteen. Er zijn ook preparaten waarbij er een combinatie van vitamine A en beta-caroteen is. [35, 64-66]
Effect op de huid
De kleur die wordt verkregen met beta-caroteen, is niet altijd gewenst. Beta-caroteen zorgt namelijk voor een geel/oranje kleur. Zo was 27% van de 60 vrijwilligers van een onderzoek met DHA ontevreden over de verkregen kleur.
De handpalmen en voetzolen worden geel tot bruin. Maar het gebied rondom de mond wordt geel. [63]
Kortom de huidskleur krijgt geen natuurlijke kleur.[63]
Anti-oxidant
Beta-caroteen heeft zelf anti-oxiderende eigenschappen. Het vangt radicalen op. Hierdoor zou er minder DNA en celschade kunnen ontstaan. Dat beta-caroteen tegen huidkanker beschermt,is echter niet aangetoond in epidemiologische en klinische studies. [63, 67]
Bijwerkingen
Het gevolg van overdosering aan beta-caroteen is hypercarotenoïde. Dit effect kan soms gewenst zijn.
Grote hoeveelheden vitamine A zijn wel toxisch,maar een overmaat aan beta-caroteen niet. Een tekort aan vitamine A kan nachtblindheid en blindheid in latere stadia veroorzaken. Overmaat aan vitamine A kan hypervitaminose A veroorzaken en teratogeen zijn.
Beta-caroteen heeft geen bijwerkingen volgens vele literatuurstudies. In zeldzame gevallen is echter misselijkheid,gewrichtspijn,diarree, amenorroe, leukopenie en allergische reacties voorgekomen.
[36, 63-65]
Indicaties
Beta-caroteen zou gebruikt kunnen worden bij aandoeningen of situaties waarbij het zonlicht niet wordt verdragen. Beta-caroteen wordt soms gebruikt bij de behandeling van erytropoëtische protoporfyrie. Het zou volgens de literatuur ook gebruikt kunnen worden bij polymorfe lichteruptie, Hydroa vacciniforme, Urticaria solaris, Lupus erythematosus, vitiligo, Acné excoriée, chloasma en dysplastische naevi. Beta-caroteen zou mogelijk ook een positief invloed kunnen hebben op de huidsveroudering, maar er zijn geen humane studies hierover gedaan. Bovendien zouden de negatieve effecten van fototoxische geneesmiddelen gereduceerd kunnen worden als beta-caroteen wordt gebruikt. Dit zijn allemaal literatuurgegevens. In de praktijk blijkt beta-caroteen niet effectief te zijn. Zo zijn er ook onderzoeken gedaan in het UMC ziekenhuis, waarbij de positieve invloed van beta-caroteen niet significant bleek te zijn.[63]
Contra-indicaties
Er kunnen ook aandoeningen zijn waarbij er een grotere kans op het ontwikkelen van hypercaretonomie is. Voorbeelden van deze aandoeningen zijn hyperthyroïdie, diabetes mellitus, leveraandoeningen, nieraandoeningen en een genetische aandoening waarbij er minder beta-caroteen wordt omgezet in vitamine A.
Bij rokers en mensen die veel alcohol consumeren werd het gebruik van synthetische beta-caroteen in een onderzoek afgeraden. Het zou namelijk levertoxiciteit en kanker kunnen induceren.
Ook lever en renale aandoeningen kunnen mogelijke een contra-indicatie zijn.
Bij een onderzoek bij rokers zou er ook een verhoogde kans op prostaatkanker zijn.
Uit een onderzoek bij rokers die ook een verhoogd risico hadden op een myocard infarct, is gebleken dat het risico op de coronaire vaataandoeningen met 43% kon toenemen bij het gebruik van lage doseringen beta-caroteen. Beta-caroteen zou namelijk HDL-cholesterol kunnen verlagen.
Bij dieren bleek beta-caroteen geen negatief effect te hebben op de vrucht. Het is echter ook belangrijk dat er gegevens zijn over het gebruik tijdens de zwangerschap bij mensen. Er zijn echter geen humane studies gedaan over beta-caroteen tijdens de zwangerschap [63, 64, 68]
Interacties
Volgens de literatuur kan beta-caroteen interacties hebben met andere bestandsdelen. Zo zijn er
geneesmiddelen die de absorptie van beta-caroteen kunnen verminderen. Colchine, orlistat en neomycinesulfaat zijn voorbeelden van deze medicijnen. Mineraalolie, die een oplosmiddel kan zijn in geneesmiddelen,kan ook de absorptie van ß-caroteen negatief beïnvloeden.
Ook een verlaging van de zuurgraad van de maag zou ervoor kunnen zorgen, dat de absorptie van een eenmalige toediening van beta-caroteen wordt verminderd. Protonpompremmers zouden bijvoorbeeld zo indirect een interactie kunnen vormen. Dit onderzoek is niet gedaan bij H2-receptorantagonisten die ook de pH van de maag kunnen verhogen.
Beta-caroteen in combinatie met selenium, vitamine C en vitamine E zou de effectiviteit van simvastatine en nicotinezuur (een vitamine B7) te verlagen. Simvastatine is een HMG-CoA reductaseremmer. Waarschijnlijk zou ook de effectiviteit van andere HMG-CoA reductaseremmers verlaagd kunnen worden. Galzuurbindende harsen zoals cholestyramine en colestipol, die worden gebruikt bij de behandeling van hypercholesteremie, kunnen de absorptie en transport van beta-caroteen verminderen.
Beta-caroteen supplementen zouden ook de beschikbaarheid van carotenoïniden en vitamine E in het lichaam mogelijk kunnen verlagen.
Een andere mogelijke interactie is met anthelminthica, geneesmiddelen die worden gebruikt bij de behandeling van worminfecties.Een worminfectie kan de absorptie van vitamine A verlagen. Beta-caroteen en anthelminthica kunnen synergetisch dit gevolg verminderen.
Medroxyprogesteron zou de hepatische synthese van retinol-bindingprotein (RBP) stimuleren. Hierdoor zou er meer retinol-RBP complex in het bloed terecht kunnen komen en zou dus de concentratie van retinol verhoogd worden.
Beta-caroteen kan de bijwerkingen van bepaalde chemotherapeutica verminderen en zou zo gunstig kunnen zijn. Dit zou komen doordat ß-caroteen de oxidatieve stress en de nadelige gevolgen door vrije radicalen verkleind. [64, 68, 69]
Immuunsysteem
Er hebben veel onderzoeken plaatsgevonden, die een mogelijke verbetering van beta-caroteen op het immuunsysteem aantoont.
Beta-caroteen zou de immuunreactie door de cytotoxiciteit van lymfocyten tegen de macrofagen zo kunnen verbeteren,de lymfocyt productie verhogen en de T-cel- en B-cel activiteit verbeteren.
Dat beta-caroteen echt een bijdrage levert aan het immuunsysteem is echter onvoldoende bewezen.
[63]
Fotoprotectie
Beta-caroteen biedt volgens sommige onderzoeken een lichte bescherming tegen zonnebrand. Maar deze bescherming is wel lager dan een SPF van 2.
Uit een reeks onderzoeken die plaats hebben gevonden in het UMC ziekenhuis onder begeleiding van de heer van Weelden, blijkt echter dat beta-caroteen geen fotoprotectie geeft.[63]
Geschreven door: Mevr. F. Inan, BSc. (Universiteit Utrecht, Farmaceutische Wetenschappen)
Referentielijst:
2. Seeley, R.R., T.D. Stephans, and P. Tate, Anatomy and Physiology. 2006, Mc Graw Hill: New York. p. 143-150.
35. Benyon, S. and J.O. Roach, Crash Course, Metabolism and Nutrition. 2003: Elsevier.
36. Biesalski, H.K. and P. Grimm, Pocket Atlas of Nutrition. 2005, Stuttgart: Georg Thieme Verlag.
63. Bayerl, C., Beta-carotene in dermatology: Does it help? Acta Dermatovenerol Alp Panonica Adriat, 2008. 17(4): p. 160-2, 164-6.
64. Stargrove, M.B., J. Treasure, and D.L. McKee, Herb, Nutrient, and Drug Interactions: Clinical Implications and Therapeutic Strategies. 2007: Mosby
65. Arends, A., Mail over Zonnebruincapsules aan producent Zonnebruin. 2008.
66. apotheek.nl. Medicijn: Betacaroteen. 2009 [cited; Available from: http://www.apotheek.nl/Medische_informatie/Medicijnen/Producten/Betacaroteen.aspx?mId=10704&rId=1293.
67. Green, A., et al., Daily sunscreen application and betacarotene supplementation in prevention of basal-cell and squamous-cell carcinomas of the skin: a randomisedcontrolled trial. Lancet, 1999. 354(9180): p. 723-9.
68. Orthica productinformatie Beta-caroteen.
69. Meletis, C.D. and N. Zabriskie, Common Nutrient Depletions Caused by Pharmaceuticals. Alternative & complementary therapies, 2007. 13(1): p. 10-17.