Brandend maagzuur
WAT MOET U EERST WETEN
W: voor wie is het advies bedoeld (wie)
- kind
- volwassene, ouder dan 50 jaar
- zwangere vrouw
H: hoe lang heeft u al last van de verschijnselen (hoe lang)
A: wat heeft u er zelf aan gedaan (actie)
- aanpassen voedsel
- aanpassen leefgewoonten
- zelfmedicatie
M: gebruikt u medicijnen voor een andere aandoening (medicatie)
- medicatie die door verslapping van de slokdarmsfincter refluxklachten kan verergeren, zoals calciumantagonisten, anticholinergica, benzodiazepinen, nitraten, progestagenen, bèta-sympathicomimetica, en alfa-sympathicolytica
- medicatie die slokdarmbeschadiging kan geven: dit zijn medicijnen die zittend of staand met veel water moeten worden ingenomen, zoals bisfosfonaten, doxycyline, minocycline, tetracycline, acetylsalicylzuur, fenylbutazon, indometacine, ferrosulfaat, kaliumchloride, kinidine en selenium
- medicatie die maagpijn kan veroorzaken: onder andere serotonine-heropnameremmers (citalopram, fluoxetine, fluvoxamine, paroxetine, sertraline), acetylcysteïne, bisfosfonaten, acetylsalicylzuur en andere NSAID’s (let op bij ouderen en bij combinatie met een corticosteroïd), antibiotica en ijzerpreparaten
- medicatie die een interactie kan geven met een antacidum: tetracyclines, chinolonen, mycofenolzuur, cefuroxim, bisfosfonaten, ketoconazol, itraconazol (in capsule), dasatinib, erlotinib, sorafenib, proteaseremmers, penicillamine, thyreomimetica, digoxine, en ijzerzouten
- bij een opgeblazen gevoel: medicatie die hartritmestoornissen kan veroorzaken en een interactie kan geven met domperidon: amiodaron, arseentrioxide, chloorpromazine, chloroquine, cisapride, claritromycine, disopyramide, droperidol, erytromycine, haloperidol, ibutilide, kinidine, methadon, pentamidine, pimozide, procaïnamide, sotalol, terfenadine en thioridazine
VERSCHIJNSELEN
- Niet-acute maagpijn
- Branderig gevoel/pijn achter het borstbeen
- Zure oprispingen
- Pijn in de slokdarm na het slikken
- Misselijkheid en een opgeblazen gevoel
Bij zuurbranden, oprispingen en/of pijn achter het borstbeen, met name na de maaltijd en bij bukken/liggen: refluxklachten.
Bij gelokaliseerde pijn in de bovenbuik die ‘s nachts erger is en afneemt door voedselinname en gebruik van een antacidum: maagpijn.
WANNEER NAAR DE HUISARTS VERWIJZEN
Kinderen
- kinderen hebben bijna nooit klachten in de bovenbuik. Is dit wel het geval dan moeten ze altijd worden verwezen naar de huisarts.
Volwassenen
- bij pijn die niet binnen twee weken verbetert door verandering van eet- en/of leefgewoonten eventueel in combinatie met het gebruik van een zelfzorgmiddel
- als al één of meer vrij verkrijgbare medicijnen zijn gebruikt zonder afdoende effect
- wanneer de klachten verergeren
- bij pijn die uitstraalt naar de arm(en), de kaken of de rug
- als het voedsel niet goed zakt in de slokdarm
- bij het braken van bloed, bij zwarte ontlasting, vermagering, verminderde eetlust
- mensen die minder dan 1 jaar geleden zijn behandeld voor een zweer aan maag of twaalfvingerige darm
- bij ernstige maagpijn of wanneer de patiënt/klant door de maagklachten verontrust is
- bij braken in combinatie met afvallen en/of algehele malaise
- bij mensen ouder dan 50 jaar die voor het eerst klachten hebben, in verband met grotere kans op maag- of slokdarmkanker
- bij een drukkende, zeurderige pijn in de buik tijdens de zwangerschap
DUUR VAN DE ZELFBEHANDELING
Adviseer de patiënt/klant naar de huisarts te gaan als de klachten niet binnen twee weken verbeteren, ondanks dieet en leefregels en eventueel het gebruik van een zelfzorgmiddel. Het effect hiervan is meestal na 1 tot 2 dagen merkbaar.
Gebruik van een antacidum of een H2-antagonist kan de symptomen van kanker in de maag of de slokdarm maskeren. Ook daarom mogen deze zelfzorgmiddelen niet langer dan twee weken achtereen worden gebruikt.
ADVIES BIJ BRANDEND MAAGZUUR EN MAAGPIJN
BIJ MAAGKLACHTEN:
- vermijden van voedsel en dranken waarvan de patiënt/klant weet dat ze klachten veroorzaken bijvoorbeeld alcohol, scherp gekruid eten, vet, koolzuurhoudende dranken, sinaasappelsap, koffie en pepermunt
- minder overdadig en minder vet eten
- warme melk kan soms helpen
- stoppen met roken of minder roken (zie ook de Standaard Stoppen met roken)
BIJ REFLUXKLACHTEN:
- overgewicht kwijtraken
- geen knellende kleding dragen
- niet (plotseling) bukken, maar door de knieën gaan om iets op te rapen
- hoofdeinde van het bed verhogen door het bed bij het hoofdeinde op klossen te zetten óf een kussen onder het matras te leggen
- niet eten vanaf 3 uur voor het slapengaan
BIJ KLACHTEN VAN MISSELIJKHEID EN OPGEBLAZEN GEVOEL:
- geen koolzuurhoudende frisdrank
- rustig eten
- niet te vet eten
MIDDELEN BIJ BRANDEND MAAGZUUR EN MAAGPIJN
Bij incidentele klachten van brandend maagzuur en maagpijn
EERSTE-KEUZEMIDDELEN
ALGELDRAAT/MAGNESIUMZOUT
Deze combinatie heeft een sterk en snel zuurneutraliserend vermogen. Er bestaan suspensies en kauwtabletten.
| Niet gebruiken | bij ernstige nierfunctiestoornis of hypofosfatemie (te laag fosfaatgehalte van het bloed, vaak bij dialysepatiënten) |
| Dosering oraal | volwassenen: 1-2 kauwtabletten of 10-15 ml suspensie 1 uur na elke maaltijd en vóór het slapengaan, zo nodig aangevuld met een dosis vóór de maaltijd, of naar behoefte bij klachten, maximaal elke 2 uur een dosis.
N.B. De kauwtabletten moeten goed worden gekauwd om eenzelfde effect te krijgen als bij gebruik van de suspensie |
| Interacties | Gelijktijdig gebruik van tetracyclines, chinolonen, mycofenolzuur, cefuroxim, bisfosfonaten, ketoconazol, itraconazol (in capsule), dasatinib, erlotinib, sorafenib, proteaseremmers, penicillamine, thyreomimetica, digoxine en ijzerzouten kan de absorptie van deze middelen aanzienlijk verminderen |
| Aanvang/duur van de werking | de werking zet snel in en kan 2 tot 3 uur aanhouden |
| Zwangerschap/borstvoeding | mag zonder bezwaar worden gebruikt |
| Bijwerkingen | bij incidenteel gebruik kunnen misselijkheid en braken optreden, zowel obstipatie als diarree kunnen voorkomen; meestal wordt de obstiperende werking van algeldraat gecompenseerd door de laxerende werking van het magnesiumzout |
ANTACIDUMCOMBINATIES MET CALCIUMCARBONAAT
Antacidum, neutraliseert het maagzuur
| Niet gebruiken | bij een slechte nierfunctie of nierstenen |
| Dosering oraal | volwassenen: dosis 1 uur na elke maaltijd en vóór het slapengaan, zo nodig aangevuld met 1 dosis vóór de maaltijd, of naar behoefte bij klachten, maximaal elke 2 uur 1 dosis |
| Interacties | door de veranderde zuurgraad van de maaginhoud kan de opname van ketoconazol en van itraconazol (in capsule) verminderen. Gelijktijdig gebruik van tetracyclines, chinolonen, mycofenolzuur, cefuroxim, bisfosfonaten, ketoconazol, itraconazol (in capsule), dasatinib, erlotinib, sorafenib, proteaseremmers, penicillamine, thyreomimetica, digoxine en ijzerzouten kan de absorptie van deze middelen aanzienlijk verminderen |
| Aanvang/duur van de werking | de werking begint direct |
| Zwangerschap/borstvoeding | mag zonder bezwaar worden gebruikt |
| Bijwerkingen | bij veelvuldig gebruik, oprispingen door koolzuurgasvorming in de maag. Door alkaliseren van de urine kan langdurig gebruik leiden tot de vorming van nierstenen |
TWEEDE-KEUZEMIDDELEN
- ANTACIDUMCOMBINATIES MET NATRIUMWATERSTOFCARBONAAT
- ANTACIDUMCOMBINATIES MET ALGINEZUUR
Bij klachten van brandend maagzuur en maagpijn die langere tijd gedurende de dag of de nacht aanhouden
EERSTE-KEUZEMIDDELEN
RANITIDINE
| Niet gebruiken | bij overgevoeligheid en bij porfyrie |
| Dosering oraal | volwassenen: bij klachten, 1 uur vóór het eten ter voorkoming van klachten en/of voor het slapengaan: 75 mg 1 of 2x per dag; max. 300 mg per dag; bij slechte nierfunctie max. 150 mg per dag |
| Interacties | gelijktijdig gebruik van itraconazol, itraconazol (in capsule), posaconazol, atazanavir, indinavir, tipranavir, dasatinib, erlotinib en sorafenib kan de absorptie van deze middelen aanzienlijk verminderen |
| Aanvang/duur van de werking | de werking begint na 30 tot 60 minuten en kan 8 tot 12 uur aanhouden |
| Zwangerschap/borstvoeding | tijdens zwangerschap en borstvoeding niet adviseren als zelfzorg |
| Bijwerkingen | misselijkheid, braken, moeheid en voorbijgaande hoofdpijn en duizeligheid komen weinig voor |
FAMOTIDINE
| Niet gebruiken | bij overgevoeligheid |
| Dosering oraal | volwassenen en kinderen vanaf 12 jaar: bij klachten, 1 uur vóór het eten ter voorkoming van klachten of vóór het slapengaan: 10 mg 1x per dag, max. 20 mg per dag; bij slechte nierfunctie max. 10 mg per dag |
| Interacties | gelijktijdig gebruik van itraconazol, itraconazol (in capsule), posaconazol, atazanavir, indinavir, tipranavir, dasatinib, erlotinib en sorafenib kan de absorptie van deze middelen aanzienlijk verminderen |
| Aanvang/duur van de werking | de werking begint na 30 tot 60 minuten en houdt ongeveer 9 uur aan |
| Zwangerschap/borstvoeding | tijdens zwangerschap en borstvoeding niet adviseren als zelfzorg |
| Bijwerkingen | hoofdpijn, duizeligheid, obstipatie en diarree komen weinig voor |
Bij misselijkheid en opgeblazen gevoel
EERSTE-KEUZEMIDDELEN
DOMPERIDON
Bevordert de maaglediging en vermindert misselijkheid (anti-emetisch).
| Niet gebruiken | bij overgevoeligheid, verlengd QT-interval (verhoogde kans op hartritmestoornissen) |
| Dosering oraal | volwassenen en kinderen vanaf 12 jaar: 10 mg 15 tot 30 minuten vóór elke maaltijd en eventueel voor het slapengaan, bij slechte nierfunctie 10 mg max. 2x per dag |
| Dosering rectaal | volwassenen en kinderen vanaf 12 jaar: 60 mg, zo nodig 2x per dag |
| Interacties | verhoogt de kans op hartritmestoornissen als de patiënt/klant een middel op recept gebruikt dat hartritmestoornissen kan veroorzaken; dit zijn amiodaron, arseentrioxide, chloorpromazine, chloroquine, cisapride, claritromycine, disopyramide, droperidol, erytromycine, haloperidol, ibutilide, kinidine, methadon, pentamidine, pimozide, procaïnamide, sotalol, terfenadine en thioridazine |
| Aanvang/duur van de werking | de werking begint na 15 tot 30 minuten en houdt 6 tot 8 uur aan |
| Zwangerschap/borstvoeding | tijdens zwangerschap en borstvoeding niet adviseren als zelfzorg |
| Bijwerkingen | voorbijgaande darmkrampen, zelden galactorroe (= melkafscheiding) en gynaecomastie (= borstvorming bij mannen) |