Hart/vaatziekten
Ziekten
Er zijn veel verschillende soorten hart- en vaatziekten. Het is een verzamelnaam voor alle aandoeningen aan het hart en de bloedvaten. Met sommige van die aandoeningen kun je oud worden. Door andere kun je plotseling dood gaan, of gehandicapt raken.
Hart- en vaatziekten zijn doodsoorzaak nummer één in Nederland: een op de drie sterfgevallen is het gevolg van een hart- of vaatziekte.
Veel ernstige hart- en vaatziekten zijn het gevolg van het langzaam dichtslibben van een of meer bloedvaten (atherosclerose), of een plotselinge afsluiting van een bloedvat door een bloedstolsel (trombose). Hierdoor kunnen de weefsels of organen achter de vernauwing of afsluiting niet genoeg, of zelfs helemaal geen bloed meer krijgen. Dan ontstaat een zuurstoftekort, met als gevolg bijvoorbeeld:
* pijn op de borst (hartkramp, angina pectoris);
* een hartaanval;
* een voorbijgaande lichte beroerte (TIA);
* een beroerte (CVA, herseninfarct);
* doorbloedingsstoornissen in de benen (etalagebenen, claudicatio intermittens).
Na een hartaanval kan een deel van het hart ‘afgestorven’ zijn en niet meer functioneren. Hetzelfde kan in de hersenen gebeuren na een herseninfarct. In beide gevallen is de schade blijvend.
Hartaanvallen en herseninfarcten zorgen samen voor een groot deel van de ziekenhuisopnamen en de sterfte aan hart- en vaatziekten. De kans om zo’n aandoening, die veroorzaakt wordt door atherosclerose of trombose, te krijgen is goed te verkleinen. Dat heet cardiovasculair risicomanagement. Er zijn ook hart- en vaatziekten die een andere oorzaak hebben. Die laten we hier buiten beschouwing.
Risicofactoren
Hoe komt het dat hart- en vaatziekten zo veel voorkomen en dat zo veel mensen eraan overlijden? Dat heeft enerzijds te maken met erfelijke factoren (het zit in de familie) en met het feit dat we steeds ouder worden. Anderzijds hangt het samen met onze leefstijl. Hieronder staan de belangrijkste factoren die de kans op hart- en vaatziekten vergroten, de risicofactoren.
Roken
In sigaretten zit nicotine. Nicotine zorgt voor een hogere bloeddruk en een snellere hartslag. Het hart heeft dan meer zuurstof nodig. Maar het bloed bevat juist minder zuurstof als je rookt. Dat komt doordat door het roken een deel van de zuurstof in het bloed wordt verdrongen door koolmonoxide. Weefsels en organen krijgen bij rokers dus te weinig zuurstof. Daarnaast wordt door roken de kwaliteit van de bloedvaten minder en kan het cholesterol stijgen.
Overgewicht
Iemand die veel te zwaar is, heeft een grotere kans op hart- en vaatziekten, vooral op een hartinfarct. Ook leidt overgewicht vaak tot een te hoog cholesterolgehalte in het bloed, een te hoge bloeddruk of suikerziekte. Dat zijn op zichzelf ook risicofactoren voor hart- en vaatziekten.
Diabetes (suikerziekte)
Het lichaam zet de koolhydraten uit ons eten (suikers en zetmeel) om in glucose. Het bloed zorgt dat de glucose overal terecht komt waar energie nodig is. Als iemand diabetes heeft, kan de glucose die in het bloed zit de lichaamscellen niet binnen. Een te hoog gehalte aan glucose in het bloed kan op den duur de bloedvaten beschadigen. Diabetes kan een gevolg zijn van overgewicht.
Te hoog cholesterolgehalte
Cholesterol is een vettige stof die van nature in het lichaam voorkomt. We kunnen niet zonder cholesterol, maar te veel is niet gezond. Te veel cholesterol kan leiden tot het dichtslibben van de aderen.
Te hoge bloeddruk
Bij elke hartslag pompt het hart het bloed rond in het lichaam. De wanden van de bloedvaten staan bij elke hartslag onder een hogere spanning. Tussen twee hartslagen in is de spanning lager. Die spanning in de vaatwand is de bloeddruk. De hogere spanning heet bovendruk en de lagere spanning heet onderdruk. Een te hoge bloeddruk kan de vaatwanden beschadigen. Op die plaatsen kan zich gemakkelijker cholesterol ophopen. Dat zorgt voor vernauwingen in de bloedvaten, die maken dat het hart harder moet pompen.
Overmatig alcoholgebruik
Te veel alcohol kan de bloeddruk en het cholesterolgehalte in het bloed verhogen. Bovendien kan het bijdragen aan een minder gezond eetpatroon en overgewicht.
Ongezonde voeding
Voor de gezondheid is het belangrijk gevarieerd te eten. Eenzijdige voeding met veel verzadigd vet (volle zuivelproducten, vet vlees) kan het cholesterolgehalte verhogen. Veel zout in het eten verhoogt de bloeddruk. Te veel eten zorgt voor overgewicht.
Andere risicofactoren
Er zijn ook risicofactoren die niet direct het gevolg zijn van leefstijl. Uw risico is groter.
* als iemand in uw naaste familie voor zijn of haar zestigste een hart- of vaatziekte had;
* als u zelf eerder een hart- of vaatziekte hebt gehad;
* als u man bent;
* naarmate u ouder bent.
Zorg voor uzelf
Gelukkig kunt u zelf het risico op een hart- en vaatziekte verkleinen. Als u een man bent, of als het in de familie zit, kunt u daar natuurlijk niets aan doen. Ook niet aan het feit dat we steeds ouder worden. Maar uw leefstijl hebt u zelf in de hand. Hieronder volgen tips voor een leefstijl die goed is voor uw hart en bloedvaten.
Niet roken
Stoppen met roken geeft een enorme gezondheidswinst, ook als u al jaren gerookt hebt. Het is op elke leeftijd zinvol om alsnog te stoppen met roken. Als het u niet lukt om zo maar te stoppen, volg dan een stoppen-met-roken-cursus. Ook uw huisarts kan u begeleiden bij het stoppen met roken. Het kan helpen om hulpmiddelen te gebruiken zoals nicotinepleisters of nicotinekauwgom. U kunt die bij uw apotheek halen en natuurlijk kunt u daar ook advies krijgen over stoppen met roken.
Gezond eten
Gezond eten betekent vooral gevarieerd eten. Zorg dat u elke dag iets eet uit elk van deze vier groepen:
* Brood, aardappelen, rijst, pasta, peulvruchten; hoeveelheid naar behoefte.
* Groente en fruit; eet elke dag 200 gram groente en twee stuks fruit.
* Melk, melkproducten, kaas, vlees, vis, kip, ei, tahoe; dierlijke vetten zijn ongunstig voor het cholesterolgehalte. Gebruik bij voorkeur magere of halfvolle melkproducten. Kies voor de minder vette vleessoorten. Eet bij voorkeur één of twee keer per week vis. Visolie is wél gunstig.
* Halvarine, margarine, olie; gebruik om te bakken liever plantaardige olie dan boter en op het brood liever halvarine dan margarine of roomboter.
Mensen met een te hoge bloeddruk kunnen het beste minder zout eten: het went snel om met minder zout te koken en bijvoorbeeld zoutarme kaas of zoutarm brood te eten.
Gezond eten helpt ook tegen overgewicht: minder zoute en vette tussendoortjes (zoutjes, patat etc.) en meer groente en fruit.
Als u koffie zet, gebruik dan een systeem met een papieren filter (bijvoorbeeld snelfilterkoffie of koffiepads). Koffie die zonder papieren filter wordt gezet (bijvoorbeeld Turkse koffie) kan het risico op hart- en vaatziekten verhogen.
Uw huisarts kan u verwijzen naar een diëtist, als het nodig is dat u anders gaat eten.
Matig drinken
Zo nu en dan alcohol drinken kan geen kwaad. Maar beperk uw alcoholgebruik bij voorkeur tot twee glazen (voor vrouwen) of drie glazen (voor mannen) per dag. En drink liever niet elke dag.
Voldoende bewegen
Lichaamsbeweging is goed voor uw hart en bloedvaten. Bovendien voorkomt het botontkalking, bevordert het de stoelgang en blijft u langer fit.
Wat is voldoende? Neem ten minste een half uur per dag beweging. Dat hoeft niet achter elkaar; u mag ook drie keer tien minuten bewegen of twee keer een kwartier. Het is wel belangrijk dat u zich een beetje inspant: u moet wat sneller gaan ademen en uw hart moet wat sneller gaan kloppen. U hoeft echt niet te gaan sporten als u dat niet leuk vindt. Op de fiets naar uw werk, lopend boodschappen doen, de trap nemen in plaats van de lift, een potje voetballen met de kinderen en bedden opmaken zijn ook allemaal vormen van lichaamsbeweging.
Overgewicht voorkomen/kwijtraken
Als u te zwaar bent, zijn er verschillende manieren om wat gewicht kwijt te raken:
* Anders eten
* Minder eten
* Meer bewegen
Een combinatie van die drie manieren biedt de grootste kans op succes. Wilt u uw overgewicht echt voorgoed kwijtraken, volg dan geen crash-dieet waarmee u in korte tijd veel afvalt. Langzaam afvallen heeft op den duur veel meer effect. Daarvoor hebt u maar kleine veranderingen nodig, maar wel veranderingen die u kunt volhouden en die u kunt inpassen in uw dagelijks leven.
Uw huisarts kan u begeleiden of u doorverwijzen naar een diëtist.
Wilt u meer lichaamsbeweging nemen, zoek dan naar een activiteit die u leuk vindt. Als bewegen alleen maar ‘moet’, is het veel moeilijker vol te houden.
Diabetes onder controle
Als u diabetes hebt, moet u meestal tabletten gebruiken of insuline spuiten. Een juist medicijngebruik is van groot belang om het glucosegehalte in uw bloed gelijkmatig en op het juiste peil te houden. U hebt daarover contact met uw huisarts, specialist of diabetesverpleegkundige. Bij het behouden van het juiste evenwicht speelt uw dieet een belangrijke rol, maar ook voldoende lichaamsbeweging. Wilt u de informatie over diabetes nog eens nalezen? Klik dan hier.
Medicijnen
Het lukt niet altijd om met veranderingen in uw leefstijl de risicofactoren voor hart- en vaatziekten voldoende te beperken. Dan moet u medicijnen gaan gebruiken, bijvoorbeeld tegen hoge bloeddruk of tegen een te hoog cholesterolgehalte. Als iemand een verhoogde kans heeft op bloedstolsels die een ader zouden kunnen afsluiten, schrijft de arts antistollingsmiddelen voor.
Welk middel u krijgt voorgeschreven, hangt af van uw leeftijd, uw ziektegeschiedenis en eventueel welke andere medicijnen u moet gebruiken.
Therapietrouw
Als u medicijnen moet gebruiken tegen hart- en vaatziekten, is het van belang die trouw volgens voorschrift in te nemen. Dat valt niet altijd mee, want van hoge bloeddruk of een te hoog cholesterolgehalte merkt u niets. Maar toch is het van belang uw medicijnen trouw in te nemen.
Hoe erg het is als u een keer een dosis vergeet, en wat u dan moet doen, hangt van het medicijn af. Meestal staat de informatie daarover in de bijsluiter. Lees die daarom goed door en bewaar hem. Bij twijfel kunt u uw apotheker om advies vragen.
Als u veel moeite hebt uw medicijnen trouw in te nemen, ga dan eens langs bij uw apotheek. Er zijn verschillende mogelijkheden om het u gemakkelijker te maken.
Middelen tegen hoge bloeddruk
Er zijn veel middelen tegen hoge bloeddruk. Ze zijn te verdelen in vijf groepen:
* Plastabletten (diuretica). Deze middelen zorgen ervoor dat u meer gaat plassen. Daardoor wordt er meer water en zout afgevoerd. Het vochtgehalte in de bloedvaten wordt dan lager en dat verlaagt de bloeddruk.
* Bètablokkers. Dit zijn medicijnen die het hart langzamer laten pompen. Dat verlaagt de bloeddruk.
* ACE-remmers. Deze medicijnen remmen de aanmaak in het lichaam van een stof waardoor de bloedvaten wijder worden. Door een wijder bloedvat kan meer bloed stromen, dus dan daalt de bloeddruk.
* Angiotensine-II-antagonisten. Dit zijn medicijnen die de aanmaak in het lichaam blokkeren van een stof die de bloedvaten vernauwt. Daardoor worden de bloedvaten wijder en daalt de bloeddruk.
* Calciumantagonisten. Deze middelen gaan de werking van calcium (kalk) tegen. Daardoor kunnen de spiercellen in de bloedvaten minder goed samentrekken. Hierdoor worden de bloedvaten wijder en dan hoeft het hart minder hard te werken.
Middelen tegen hoog cholesterolgehalte
Er zijn twee soorten geneesmiddelen bij een te hoog cholesterolgehalte: statines en ezetimib.
* Statines. Deze geneesmiddelen remmen de aanmaak van cholesterol in de lever en verlagen zo het cholesterolgehalte in het bloed.
* Ezetimib. Dit middel remt de opname van cholesterol uit de voeding en zorgt zo voor een lager cholesterolgehalte in het bloed.
Antistollingsmiddelen
Er zijn twee soorten geneesmiddelen die de vorming van bloedstolsels afremmen.
* Bloedplaatjesremmers. Deze middelen zorgen ervoor dat de bloedplaatjes minder samenklonteren in het bloed.
* Cumarines (bloedverdunners). Dit zijn medicijnen die maken dat het bloed minder makkelijk stolt. De dosering wordt vastgesteld na bloedonderzoek door de trombosedienst.
Ander medicijnen, bijvoorbeeld pijnstillers, kunnen de werking van antistollingsmiddelen beïnvloeden. Overleg daarom altijd met uw apotheker als u zelf een pijnstiller koopt.