Menstruatieklachten
WAT MOET U EERST WETEN
W: voor wie is het advies bedoeld (wie)
- vrouw ouder of jonger dan 25 jaar
H: hoe lang heeft u al last van de verschijnselen (hoe lang)
- van welke klachten heeft u last
- treedt de pijn vlak voor en tijdens de menstruatie op of in de twee weken voorafgaand aan de menstruatie
A: wat heeft u er zelf aan gedaan (actie)
M: gebruikt u medicijnen voor een andere aandoening (medicatie)
- insuline
- NSAID
- anticonceptiepil, vooral met oestrogeen overwicht
- corticosteroïden
- medicatie die met een NSAID een interactie kan geven: RAAS-remmer, diureticum, bètablokker, cumarinederivaat, acetylsalicylzuur/carbasalaatcalcium in lage dosering, methotrexaat, lithium, ciclosporine, corticosteroïd, acetazolamide, serotonineheropnameremmer of trazodon
- medicatie voor maagklachten
- medicatie voor COPD (chronisch obstructieve longaandoening) of astma
VERSCHIJNSELEN
| Menstruatieklachten | Premenstrueel syndroom |
| pijn in de onderbuik, veelal een combinatie van krampen en een aanhoudende doffe pijn in de rug | psychische klachten, bestaande uit emotionele labiliteit, snelle irritatie en depressieve gevoelens |
| misselijkheid, braken, diarree (soms) | pijnlijke zwelling van de borsten |
| hoofdpijn, moe en prikkelbaar, nervositeit (soms) | hinderlijk opgeblazen gevoel van de buik, al dan niet gepaard gaande met hoofdpijn, vochtophoping en een duidelijke gewichtstoename |
| duizeligheid (soms) | huidproblemen (puistjes, acne) |
Pijn in de onderbuik, misselijkheid, braken en diarree worden veroorzaakt door prostaglandines die vrijkomen tijdens de menstruatie.
WANNEER NAAR DE HUISARTS VERWIJZEN
Bij elke afwijking van het al jaren bestaande patroon, zoals
- bij ernstige middenpijn en/of bij tussentijds bloedverlies
- bij pijnlijke menstruatie die ontstaat na het 25e jaar
- bij hevig en/of langdurig en/of onregelmatig bloedverlies
- bij een zeurende pijn die al aanwezig is vóór de menstruatie en die tijdens de menstruatie erger wordt
- wanneer één van de klachten gepaard gaat met koorts
- bij plotseling optredende hevige buikpijn al dan niet met uitblijven van de menstruatie (buitenbaarmoederlijke zwangerschap)
- wanneer de pijn elke maand erger wordt
- als de pijn anders aanvoelt dan gewoonlijk
DUUR VAN DE ZELFBEHANDELING
Adviseer de patiënt/klant naar de huisarts te gaan als de pijn na een of twee dagen medicatie in voldoende hoge dosering slecht te verdragen blijft.
ADVIES BIJ MENSTRUATIEPIJN
Ter verlichting van menstruatiepijn kan een aantal algemene adviezen worden gegeven:
- Zorg voor rust en ontspanning
- Als de pijn ook uitstraalt naar de rug kunnen oefeningen de onderrug ontspannen. Bijvoorbeeld door op handen en knieën gezeten de rug beurtelings langzaam hol en bol te maken
- Een warme kruik op onderrug of buik
- Een warm bad
- Massage van de onderrug
Ter verlichting van premenstrueel syndroom (PMS) kan een aantal maatregelen worden geprobeerd om externe factoren die kunnen bij dragen aan PMS, uit te sluiten
- De hoeveelheid zout in het dieet verlagen als oedeem en dikker worden optreden; dit om de vochtretentie te verminderen
- Regelmatig sporten
- Beperkt gebruik van suikers en andere koolhydraten tijdens een PMS-periode. Korte perioden waarin veel suiker of koolhydraatrijk voedsel wordt gebruikt, kan bij een aantal vrouwen leiden tot een snelle toename in gewicht. Er zijn aanwijzingen voor een verband tussen het eten van zoetwaren en voedsel met een hoog suikergehalte en premenstrueel syndroom
- Verminderen van factoren die stress veroorzaken en het aanleren van technieken om met stress om te gaan
MIDDELEN BIJ MENSTRUATIEPIJN
EERSTE-KEUZEMIDDELEN
DICLOFENAC
Analgetisch, antipyretisch en anti-inflammatoir werkzaam.
| Niet gebruiken | bij overgevoeligheid voor diclofenac of een andere NSAID, bij maag- of duodenumzweer (duodenum = twaalfvingerige darm), bij een maagdarmbloeding of een andere bloeding, bij een andere maagklacht, bij een slechte functie van de lever of de nieren, vlak voor of vlak na het gebruik van alcohol (grotere kans op maagklachten). Voorzichtigheid is geboden bij hoge bloeddruk, hartfalen, astma en COPD. |
| Dosering oraal | volwassenen en jongeren vanaf 14 jaar: begindosis 25 mg, daarna zo nodig 12.5-25 mg elke 4-6 uur tot in totaal max. 75 mg per dag. |
| Interacties | relevante interacties kunnen optreden met diuretica, RAAS-remmers, bètablokkers, lithium, methotrexaat, cumarinederivaten, corticosteroïden, serotonineheropnameremmers en trazodon. |
| Aanvang/duur van de werking | de werking begint na ongeveer 1 uur en houdt 3 tot 4 uur aan. |
| Zwangerschap/borstvoeding | tijdens zwangerschap en borstvoeding niet adviseren als zelfzorg. |
| Bijwerkingen | soms maagdarmklachten. |
IBUPROFEN
Analgetisch, antipyretisch en anti-inflammatoir werkzaam.
| Niet gebruiken | bij overgevoeligheid voor ibuprofen of een andere NSAID, bij maag- of duodenumzweer (duodenum = twaalfvingerige darm), bij een maagdarmbloeding of een andere bloeding, bij een andere maagklacht, bij een slechte functie van de lever of van de nieren, vlak voor of vlak na het gebruik van alcohol (grotere kans op maagklachten). Voorzichtigheid is geboden bij hoge bloeddruk, hartfalen, astma en COPD. |
| Dosering oraal | volwassenen en kinderen vanaf 12 jaar; begindosis 400 mg, daarna zo nodig 200-400 mg elke 4-6 uur tot in totaal max. 1200 mg per dag |
| Interacties | relevante interacties kunnen optreden met een RAAS-remmer, diureticum, bètablokker, cumarinederivaat, acetylsalicylzuur/carbasalaatcalcium in lage dosering, methotrexaat, lithium, ciclosporine, corticosteroïd, serotonineheropnameremmer en trazodon. |
| Aanvang/duur van de werking | de werking begint na 30 tot 60 minuten en houdt 3 tot 4 uur aan. |
| Zwangerschap/borstvoeding | tijdens zwangerschap en borstvoeding niet adviseren als zelfzorg. |
| Bijwerkingen | soms maagdarmklachten. |
KETOPROFEN
Analgetisch, antipyretisch en anti-inflammatoir werkzaam.
| Niet gebruiken | bij overgevoeligheid voor ketoprofen of een andere NSAID, bij maag- of duodenumzweer (duodenum = twaalfvingerige darm), bij een maagdarmbloeding of een andere bloeding, bij een andere maagklacht, bij een slechte functie van de lever of van de nieren, vlak voor of vlak na het gebruik van alcohol (grotere kans op maagklachten). Voorzichtigheid is geboden bij hoge bloeddruk, hartfalen, astma en COPD. |
| Dosering oraal | volwassenen en kinderen vanaf 16 jaar; begindosis 25-50 mg, daarna zo nodig 25 mg elke 8 uur tot in totaal max. 100 mg per dag. |
| Interacties | relevante interacties kunnen optreden met diuretica, RAAS-remmers, bètablokkers, lithium, methotrexaat, cumarinederivaten, ciclosporine, corticosteroïden, serotonineheropnameremmers en trazodon. |
| Aanvang/duur van de werking | de werking begint na ongeveer 1 uur en houdt 3 tot 4 uur aan. |
| Zwangerschap/borstvoeding | tijdens zwangerschap en borstvoeding niet adviseren als zelfzorg. |
| Bijwerkingen | soms maagdarmklachten. |
NAPROXEN
Analgetisch, antipyretisch en anti-inflammatoir werkzaam.
| Niet gebruiken | bij overgevoeligheid voor naproxen of een andere NSAID, bij maag- of duodenumzweer (duodenum = twaalfvingerige darm), bij een maagdarmbloeding of een andere bloeding, bij een andere maagklacht, bij een slechte functie van de lever of van de nieren, vlak voor of vlak na het gebruik van alcohol (grotere kans op maagklachten). Voorzichtigheid is geboden bij hoge bloeddruk, hartfalen, astma en COPD. |
| Dosering oraal | volwassenen en kinderen vanaf 12 jaar; 275 mg 2-3 x per dag, zo nodig aanvangsdosis 550 mg, max. 825 mg per dag. |
| Interacties | relevante interacties kunnen optreden met RAAS-remmer, diureticum, bètablokker, cumarinederivaat, methotrexaat, lithium, ciclosporine, corticosteroïd, serotonineheropnameremmer en trazodon. |
| Aanvang/duur van de werking | de werking begint binnen 1 uur en houdt 7 tot 12 uur aan. |
| Zwangerschap/borstvoeding | tijdens zwangerschap en borstvoeding niet adviseren als zelfzorg. |
| Bijwerkingen | soms maagdarmklachten. |
TWEEDE-KEUZEMIDDELEN
-
ACETYLSALICYLZUUR/CARBASALAATCALCIUM
-
PARACETAMOL