Noodanticonceptie
WAT MOET U EERST WETEN
W: voor wie is het advies bedoeld (wie)
- is het voor uzelf? Zo niet, kan degene voor wie het is, worden gebeld?
- heeft u onbeschermde gemeenschap gehad?
- gebruikt u de anticonceptiepil of een andere vorm van langdurige anticonceptie, zo ja, welke? Is het de eerste maand van gebruik?
- bent u de pil vergeten (=meer dan 12 uur te laat ingenomen)? Zo ja, hoeveel pillen en in welke week zijn deze vergeten?
- is het mogelijk dat u al zwanger bent door een eerdere onbeschermde gemeenschap?
- kwam uw laatste menstruatie op het verwachte tijdstip, en was deze even zwaar als normaal?
- heeft u eerder de morning-afterpil gebruikt? Zo ja, hoe vaak? Recent?
- heeft u ooit ernstige problemen gehad met hormonale anticonceptie, behalve misselijkheid?
- heeft u een ernstige leverfunctiestoornis of ernstige maagdarmproblemen?
- geeft u borstvoeding?
H: hoe lang heeft u al last van de verschijnselen (hoe lang)
- hoe lang is het geleden dat u onbeschermde geslachtsgemeenschap had/hoe lang is het precies geleden dat u de tweede pil bent vergeten?
A: wat heeft u er zelf aan gedaan (actie)
- niet relevant
M: gebruikt u medicijnen voor een andere aandoening (medicatie)
- niet relevant
WANNEER NAAR DE HUISARTS VERWIJZEN
- Als de onbeschermde geslachtsgemeenschap langer dan 72 uur geleden heeft plaatsgevonden
- Als de vrouw in korte tijd meermalen de morning-afterpil heeft gebruikt. De morning-afterpil kan dan in principe nog wel worden gebruikt, maar het is beter ook tot langdurige anticonceptie over te gaan
- Als de vrouw al zwanger kan zijn
- Bij overgevoeligheid voor levonorgestrel, ernstige leverfunctiestoornis of ziekte van Crohn en andere ernstige maagdarmproblemen
ADVIES BIJ NOODANTICONCEPTIE
- De morning-afterpil moet zo snel mogelijk, in elk geval binnen 72 uur, na de geslachtsgemeenschap worden ingenomen. De effectiviteit ter voorkoming van zwangerschap neemt af naarmate de morning-afterpil later wordt ingenomen (95% binnen 24 uur, 85% na 24-48 uur, 58% bij gebruik na 48-72 uur). Een uitzonderingsgeval: als er minstens twee pillen in de eerste week van de pilstrip zijn vergeten en er is in de 5 dagen voorafgaand aan het vergeten van de tweede pil gemeenschap geweest. Dan is niet het tijdstip van de gemeenschap maatgevend, maar het tijdstip van het vergeten van de tweede pil, omdat er pas daarna een eisprong kan zijn. Geschat wordt dat binnen 24 uur na het vergeten van de tweede pil het nemen van de morning-afterpil dan ook nog zinvol is, ook al is de gemeenschap al langer dan 72 uur geleden. Als de gemeenschap na het vergeten van de tweede pil plaatsvond, is het tijdstip van de gemeenschap juist weer maatgevend en kan de gebruikelijke 72 uur worden aangehouden.
- In geval van braken binnen drie uur na het innemen van de twee tabletten van de morning-afterpil, wordt aanbevolen direct twee nieuwe tabletten in te nemen.
- In de periode na de morning-afterpil: omdat de ovulatie wordt uitgesteld, moet de vrouw na gebruik van de morning-afterpil extra voorzichtig zijn bij geslachtsgemeenschap. Gebruiksters van de anticonceptiepil dienen hun pilstrip gewoon af te maken, tenzij anders wordt geadviseerd. Bovendien moeten aanvullende maatregelen (condoom) worden genomen bij geslachtsgemeenschap, totdat ten minste 7 dagen achtereen de pil is geslikt. Ook vrouwen die geen anticonceptiepil gebruiken, moeten er rekening mee houden dat zij vruchtbaar zijn in de periode na het nemen van de morning-afterpil.
- De eerstvolgende menstruatie (of bij pilgebruiksters: onttrekkingsbloeding) komt meestal op het verwachte tijdstip, maar kan ook enkele dagen eerder of later komen. Wanneer de menstruatie of onttrekkingsbloeding langer dan 5 dagen uitblijft of de bloeding die optreedt anders is dan normaal, is het aan te bevelen een zwangerschapstest te doen. Bij een negatieve uitkomst van de zwangerschapstest en verder uitblijven van de menstruatie of onttrekkingsbloeding de zwangerschapstest na 1 week herhalen.
- De morning-afterpil beschermt niet tegen SOA. Voor diagnose en eventuele behandeling van SOA kunt u naar de huisarts verwijzen.
- De morning-afterpil is alleen bedoeld voor noodanticonceptie. De morning-afterpil is minder betrouwbaar dan gebruikelijke vormen van anticonceptie, zoals de anticonceptiepil.
- Herhaaldelijk gebruik van de morning-afterpil binnen een cyclus is niet aan te bevelen, vanwege het risico van serieuze, maar tijdelijke verstoring van de cyclus. Vrouwen die bij herhaling noodanticonceptie nodig hebben, moet worden geadviseerd over te gaan op langdurige anticonceptie die een betere bescherming geeft tegen zwangerschap.
MIDDELEN BIJ NOODANTICONCEPTIE
EERSTE-KEUZEMIDDEL
LEVONORGESTREL
| Niet gebruiken | bij overgevoeligheid voor levonorgestrel. Niet aanbevolen bij de ziekte van Crohn of andere ernstige malabsorptiesyndromen, of bij ernstige leverstoornissen. |
| Dosering oraal | 1,5 mg ineens innemen, zo spoedig mogelijk na de onbeschermde geslachtsgemeenschap, in elk geval binnen 72 uur. |
| Interacties | gebruik van leverenzyminducerende stoffen kan de afbraak van levonorgestrel versnellen: anti-epileptica (fenobarbital, fenytoïne, primidon, carbamazepine), rifampicine, rifabutine en sint-janskruid. Dit heeft echter geen relevante invloed op de werking. |
| Aanvang/duur van de werking | de plasmaconcentratie van levonorgestrel is maximaal binnen 3 uur. |
| Zwangerschap/borstvoeding | er zijn geen aanwijzingen voor schadelijke effecten op het ongeboren kind. Wanneer er ondanks de behandeling een zwangerschap optreedt, hoeft die niet om die reden te worden afgebroken. Borstvoeding: levonorgestrel gaat over in de moedermelk. Adviseer daarom de tabletten direct na een voeding in te nemen en gedurende ten minste 6 uur daarna de borstvoeding over te slaan. |
| Bijwerkingen | misselijkheid bij 20-25% van de gebruiksters. Daarom wordt er soms een anti-emeticum bij gegeven. Bij 5-20% van de gebruiksters pijn in de onderbuik, hoofdpijn, vermoeidheid en duizeligheid. Bij minder dan 6% is braken gemeld. Deze bijwerkingen verdwijnen meestal na 48 uur. Gevoelige borsten, doorbraakbloedingen en onregelmatige bloedingen zijn bij 3-17% van de gebruiksters gemeld en kunnen tot de volgende menstruatiecyclus voortduren. |