Verkoudheid en Griep
WAT MOET U EERST WETEN
W: voor wie is het advies bedoeld (wie)
- kind (hoe oud)
- volwassenen (75+)
H: hoe lang heeft u al last van de verschijnselen (hoe lang)
A: wat heeft u er zelf aan gedaan (actie)
M: gebruikt u medicijnen voor een andere aandoening (medicatie)
- insuline of orale bloedglucoseverlagende middelen
- medicatie die een interactie kan geven met acetylsalicylzuur/carbasalaatcalcium, diclofenac, ibuprofen, ketoprofen of naproxen: RAAS-remmer, diureticum, bètablokker, cumarinederivaat, methotrexaat, lithium, ciclosporine, corticosteroïd, acetazolamide, serotonineheropnameremmer en trazodon
- medicatie voor maagklachten
- medicatie voor COPD (chronisch obstructieve longaandoening) of astma
VERSCHIJNSELEN
| Griep (= Influenza) | Verkoudheid |
| acuut begin | lichte verhoging (soms) |
| koorts | keelpijn (soms) |
| koude rillingen | hoest (soms) |
| spierpijn | verstopte neus (altijd) |
| hoest | algehele malaise |
| verstopte neus (soms) | hoofdpijn (soms) |
| gevoel ‘doodziek’ te zijn | oorpijn (soms) |
| hoofdpijn | niezen |
| moeheid en zwakte | tranende ogen (soms) |
WANNEER NAAR DE HUISARTS VERWIJZEN
Kinderen
-
die een zieke of apathische indruk maken
- jonger dan 6 maanden met oorpijn
- van 6 maanden tot 2 jaar met oorpijn, bij wie de oorpijn na 24 uur nog niet is verbeterd
- ouder dan 2 jaar met oorpijn, bij wie de oorpijn na 3 dagen nog niet is verbeterd
- als een loopoor na 2 weken nog niet is opgedroogd
- die langer dan één dag een temperatuur van 38 °C hebben en jonger zijn dan 4 maanden
- die een temperatuur van meer dan 40 °C hebben
- die hoesten en jonger zijn dan 6 maanden
- die ouder zijn dan 6 maanden en die langer dan 5 dagen hoesten
- bij plotseling optredende koorts (hoger dan 38 °C) na een verblijf in de tropen. De koorts kan namelijk worden veroorzaakt door malaria. Een malaria-aanval kan zelfs tot een jaar na terugkeer uit de tropen optreden
Volwassenen
-
die ernstig ziek zijn
-
ouder dan 75 jaar die koorts hebben en/of een zieke indruk maken
-
met (eenzijdige) pijn in de bovenkaak, pijn bij kauwen of pijn in de kiezen of met pijn die erger wordt bij voorover bukken, als deze klachten langer dan 5 dagen bestaan (kan wijzen op sinusitis)
-
met een temperatuur van 38 °C of hoger die langer dan 5 dagen aanhoudt of geringere verhoging die al een paar weken bestaat
-
bij plotseling optredende koorts (hoger dan 38 °C) na een verblijf in de tropen. De koorts kan namelijk worden veroorzaakt door malaria. Een malaria-aanval kan zelfs tot een jaar na terugkeer uit de tropen optreden
Bij griep, zowel bij kinderen als volwassenen, bovendien in de volgende gevallen
-
bij ernstige hart- en longaandoeningen
-
bij koorts in combinatie met ophoesten van slijm, als de koorts niet verbetert en langer dan drie dagen aanhoudt
-
bij ijlen
-
als de koorts is afgenomen, enkele dagen is weggeweest en vervolgens toch weer terugkomt
DUUR VAN DE ZELFBEHANDELING
Adviseer uw patiënt/klant naar de huisarts te gaan als de verkoudheid of griep binnen een week niet verbeterd of nog niet over is.
Bij kinderen ouder dan 2 jaar met oorpijn kunt u 3 dagen medicatie aanraden. Wordt het kind in die 3 dagen zieker of is het na 3 dagen niet beduidend verbeterd, dan kan de patiënt/klant het beste contact opnemen met de huisarts. Bij hoge koorts (hoger dan 40 °C) kunt u het beste meteen verwijzen naar de huisarts.
Als fysiologische zoutoplossing bij baby’s met een verstopte neus en weghalen van het slijm met een afzuigpompje onvoldoende effect hebben, kunt u de patiënt/klant adviseren naar de huisarts te gaan, zeker als er problemen met drinken ontstaan.
ADVIES BIJ KEELPIJN
- Gorgelen met fysiologische zoutoplossing: 1 afgestreken theelepel zout op 1 glas (250ml) water 4x per dag 20-30 ml
- Sabbelen op een snoepje of dropje (bij voorkeur suikervrij)
MIDDELEN BIJ KEELPIJN
EERSTE-KEUZEMIDDEL
- PARACETAMOL: zie voor informatie Eerste-keuzemiddelen bij koorts en pijn
ADVIES BIJ KOORTS EN PIJN
- voldoende drinken
- koortsbestrijding is in het algemeen niet nodig
MIDDELEN BIJ KOORTS EN PIJN
EERSTE-KEUZEMIDDEL
PARACETAMOL
Analgetisch en antipyretisch werkzaam, geen of geringe anti-inflammatoire werking.
| Niet gebruiken | als in het verleden een ongewone of allergische reactie op paracetamol is voorgekomen;
bij slechte lever- of nierfunctie. |
| Dosering oraal | volwassenen: 500-1000 mg per keer, veelal 1-1.5 g per dag, zo nodig tot 4000 mg per dag, ten minste 4 uur tussen de doses
kinderen:
|
| Dosering rectaal | volwassenen: 500-1000 mg per keer, zo nodig tot 4000 mg per dag, ten minste 6 uur tussen de doses
kinderen:
|
| Aanvang/duur van de werking | de werking begint na 15 tot 30 minuten en houdt 3 tot 6 uur aan. |
TWEEDE-KEUZEMIDDELEN
- ACETYLSALICYLZUUR/CARBASALAATCALCIUM
- DICLOFENAC
- IBUPROFEN
- KETOPROFEN
- NAPROXEN
ADVIES BIJ HOEST
- naar behoefte een lepel honing in de mond laten smelten
MIDDELEN BIJ HOEST
EERSTE-KEUZEMIDDELEN
ALTHAEASTROOP/TIJMSTROOP/ALTHAEA-TIJMSTROOP
| Dosering oraal | volwassenen : 8-15 ml 3-6 x per dag
kinderen : 5-10 ml 3-6 x per dag |
| Aanvang/duur van de werking | de verzachtende werking begint vrijwel direct. |
| Zwangerschap/borstvoeding | mag zonder bezwaar worden gebruikt. |
ALTHAEASTROOP/TIJMSTROOP/ALTHAEA-TIJMSTROOP
| Dosering oraal | volwassenen: 8-15 ml 3-6 x per dag
kinderen: 5-10 ml 3-6 x per dag |
| Aanvang/duur van de werking | de werking begint vrijwel direct |
| Zwangerschap/borstvoeding | mag zonder bezwaar worden gebruikt |
AMMONIUMCHLORIDE/ANIJSSPIRITUS EN ZOETHOUT
(IN MIXTURA RESOLVENS of in VERZACHTENDE HOESTSIROOP MET ALTHAEA EN TIJM)
| Niet gebruiken | bij slechte nierfunctie
bij hartfalen en verhoogde bloeddruk kortdurend gebruiken |
| Dosering oraal | volwassenen: 15 ml 3-6 x per dag
kinderen: 8 ml 3-4 x per dag |
| Zwangerschap/borstvoeding | mag zonder bezwaar worden gebruikt |
| Bijwerkingen | soms misselijkheid en braken |
NOSCAPINE
| Niet gebruiken | bij overgevoeligheid voor noscapine |
| Dosering oraal | volwassenen en kinderen vanaf 12 jaar: 15-30 mg 3-4 x per dag
kinderen:
|
| Aanvang/duur van de werking | de werking begint na 30 tot 60 minuten en houdt ongeveer 4 uur aan |
| Zwangerschap/borstvoeding | mag zonder bezwaar worden gebruikt |
| Bijwerkingen | zelden misselijkheid, duizeligheid of lichte sufheid |
TWEEDE-KEUZEMIDDELEN
- DEXTROMETHORFAN
- PENTOXYVERINE
ADVIES BIJ VERSTOPTE NEUS
- warme douche nemen of stomen. Eventueel kamille, stoomdruppels of verkoudheidszalf toevoegen aan het hete water.
MIDDELEN BIJ VERSTOPTE NEUS
EERSTE-KEUZEMIDDELEN
FYSIOLOGISCH ZOUT-NEUSDRUPPELS OF NEUSSPRAY
| Dosering nasaal | volwassenen en kinderen:
neusdruppels 8 mg/ml: 2-3 druppels in elk neusgat 4x per dag doseerspray 8 mg/ml: 1 spray in elk neusgat 4x per dag. Bij babies in combinatie met een afzuigpompje, zo nodig voor elke maaltijd en voor het slapengaan. |
| Aanvang/duur van de werking | het slijmverdunnend effect begint meteen. |
| Zwangerschap/borstvoeding | mag zonder bezwaar worden gebruikt. |
| Bijwerkingen | bij gebruik gedurende 1-2 weken zijn er geen bijwerkingen, bij langdurig dagelijks gebruik kan prikkeling van het neusslijmvlies door het conserveermiddel benzalkoniumchloride optreden. |
XYLOMETAZOLINE
| Niet gebruiken | bij overgevoeligheid voor xylometazoline of andere neusdruppels of neusspray en bij porfyrie |
| Dosering nasaal | volwassenen en kinderen vanaf 6 jaar (niet langer dan 5 dagen achtereen gebruiken):
neusdruppels 1 mg/ml: 2-3 druppels in elk neusgat 1-3 x per dag, max. 6x per dag neusspray 1 mg/ml: 1 verstuiving in elk neusgat 1-3 x per dag, max. 6x per dag doseerspray 1 mg/ml: 1 spray in elk neusgat 1-3 x per dag, max. 6x per dag kinderen 2 tot 6 jaar: neusdruppels 0.5 mg/ml: 1-2 druppels in elk neusgat 1-2 x per dag, max. 3x per dag doseerspray 0.5 mg/ml: 1 spray in elk neusgat 1-2 x per dag, max. 3x per dag |
| Aanvang/duur van de werking | de werking begint binnen enkele minuten en houdt 6 tot 8 uur aan. |
| Zwangerschap/borstvoeding | mag zonder bezwaar worden gebruikt bij zwangerschap. Als borstvoeding wordt gegeven, niet adviseren als zelfzorg. |
| Bijwerkingen | voorbijgaand branderig gevoel, prikkeling of droogte van het neusslijmvlies en niezen. Soms systemische effecten, zoals hartkloppingen. Langdurig en/of veelvuldig gebruik geeft gewenning met kans op het ontstaan van chronische neusverkoudheidsklachten. |
OXYMETAZOLINE
| Niet gebruiken | bij overgevoeligheid voor oxymetazoline of andere neusdruppels of neusspray en bij porfyrie |
| Dosering nasaal | volwassenen en kinderen vanaf 6 jaar; (niet langer dan 5 dagen achtereen gebruiken):
neusdruppels 0.5 mg/ml: 2-3 druppels in elk neusgat 1-3 x per dag, max. 6x per dag neusspray 0.5 mg/ml: 1-2 verstuivingen in elk neusgat 1-3 x per dag, max. 6x per dag doseerspray 0.5 mg/ml: 1 spray in elk neusgat 1-3 x per dag, max. 6x per dag kinderen 2 tot 6 jaar: neusdruppels 0.25 mg/ml: 1 druppel in elk neusgat 2-3 x per dag doseerspray 0.25 mg/ml: 1 spray in elk neusgat 2-3 x per dag |
| Aanvang/duur van de werking | de werking begint binnen enkele minuten en houdt 6 tot 8 uur aan. |
| Zwangerschap/borstvoeding | tijdens zwangerschap en borstvoeding niet adviseren als zelfzorg. |
| Bijwerkingen | voorbijgaand branderig gevoel, prikkeling of droogte van het neusslijmvlies en niezen. Soms systemische effecten, zoals hartkloppingen. Langdurig en/of veelvuldig gebruik geeft gewenning met kans op het ontstaan van chronische neusverkoudheidsklachten. |
ADVIES BIJ OORPIJN
MIDDELEN BIJ OORPIJN
EERSTE-KEUZEMIDDELEN
- PARACETAMOL: zie voor informatie Eerste-keuzemiddelen bij koorts en pijn
- XYLOMETAZOLINE: zie voor informatie Eerste-keuzemiddelen bij verstopte neus
- OXYMETAZOLINE: zie voor informatie Eerste-keuzemiddelen bij verstopte neus
- NATRIUMCHLORIDE-NEUSDRUPPELS OF NEUSSPRAY: zie voor informatie Eerste-keuzemiddelen bij verstopte neus